Một sớm đầu đông, trời lạnh buốt, lác đác những giọt mưa càng làm cho quang cảnh khu vực trường bắn thêm ảm đạm. Tử tù Trương Ngọc Điệp bị buộc chặt vào cọc và ngay sau đó, đội thi hành án bước vào vị trí, một loạt đạn vang lên.
Cách đó không xa là một cái huyệt được đào sẵn từ hôm trước, bên trên là chiếc quan tài. Mùi hương loang trong không gian. Công việc cuối cùng là chôn cất tử thi. Tất cả diễn ra một cách bình thường. Không có một người thân nào của tử tù vào giờ phút ấy.
Nhìn bên ngoài, khu nghĩa địa của tử tù tại trường bắn Cầu Ngà (cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km) không có gì đặc biệt, rất ít người đến thăm mộ vào ngày cuối tuần. Dưới mỗi ngôi mộ là một tử tù. Mỗi tử tù là một câu chuyện dài về tội ác, về những bi kịch và cả những giờ phút đau đớn nhất của kiếp người khi họ phải lấy mạng sống của mình ra đền tội.
Khiêng xác tử tù đi chôn. Ảnh: An Ninh Thủ Đô Cuối Tuần
Những năm trước, việc thi hành án ở khoảng đất phía dưới, trũng, lại sát ao. Mùa mưa, nước ngập mênh mông. Muốn đào huyệt hay chôn cất phải dùng máy bơm hút nước nửa ngày trời. Còn bây giờ, khu nghĩa địa chuyển lên trên, cao ráo, rộng rãi hơn, nhưng lại khổ vì rác. Đống rác chất cao như núi của một xí nghiệp môi trường đô thị xử lý chậm nên phân hủy, bốc mùi không thể chịu nổi. Vào những ngày nắng hay mưa, cái mùi đó mới kinh khủng.
Anh Lộc, người có thâm niên trong nghề “đào sâu, chôn chặt” tử tù kể: “Vào lúc 4-5h chiều, khi cán bộ trong trại tạm giam gọi điện nói rằng tối nay “có việc” là chúng tôi hiểu ngay. Mấy anh em vác xẻng lên đường làm nhiệm vụ. Đào một cọc tức là sớm mai bắn một tử tù, hai cọc là hai tử tù. Số huyệt cũng tương đương như vậy. Cọc và thừng để buộc tử tù trại đã lo. Anh em tôi chỉ đào sâu xuống để chôn cọc thật chắc”.
Quanh khu vực chôn cọc trước đó từng bắn nhiều tử tù. Chiếc cọc cao hơn 2 mét, như một chiếc thang dựng đứng. Khi chôn phải sâu xuống đất để lúc cột tử tù vào cũng như khi bắn, cọc không bị đổ.
Xong việc chôn cọc là đào huyệt. Vì trước đây, khu vực nghĩa địa là nơi tập kết rác nên phế thải vật liệu xây dựng ở đây rất nhiều. Gặp chỗ đất mềm, đào 2-3 huyệt chỉ mất hai giờ là xong. Còn chỗ nào đất cứng, nhiều gạch vữa thì đào một huyệt phải mất 3-4 giờ. Hôm nào trời mưa hoặc rét mướt, vừa đào, vừa phải tát nước bì bõm, quần áo lấm lem. Làm một lúc thì người nóng lên, chứ ngưng tay là lạnh cóng, gió táp vào mặt liên hồi. Khi hai việc trên hoàn tất, cán bộ ở trại ra kiểm tra lần cuối, độ chắc của cọc và độ sâu của mộ. Kể từ lúc đó, toàn khu vực trường bắn được bảo vệ nghiêm ngặt, đề phòng tình huống bất trắc có thể xảy ra.
Chuyển xác tử tù vào quan tài. Ảnh: An Ninh Thủ Đô Cuối Tuần
Với công đoạn chôn cất, anh Kiên, một đội viên dân phòng từng 10 năm làm công việc này, kể cặn kẽ: “Bất kể trời như thế nào, đúng 5h sáng, anh em tôi tập kết ở gần trường bắn. Khi đội thi hành án vào vị trí và đồng loạt bắn, tiếp theo là viên đạn nhân đạo của Đội trưởng, chúng tôi bắt tay ngay vào việc. Trước hết là chặt dây buộc tử tù, một người bên cạnh dựng nửa chiếc quan tài lên để khi dây chặt hết, tử thi đổ người xuống quan tài. Tiếp đó, chúng tôi tháo băng đen bịt mắt, vén áo tử tù lên để cán bộ pháp y vào kiểm tra, xác định các vết đạn trên thân thể, báo cáo với Hội đồng thi hành án là tử tù đã chết hoàn toàn. Lúc đó, việc chôn cất mới bắt đầu”.
Anh Kiên kể tiếp, bốn người khiêng chiếc quan tài bên trong có tử tù ra huyệt, cách đó chừng 50 m. Những bó hương được đốt lên. Mỗi tử tù sẽ do 4 người chôn. Đã thành lệ, anh em không liệm hay hạ huyệt ngay mà chỉnh lại áo cho ngay ngắn, đặt dép tử tù phía dưới. “Có bao thuốc lá tử tù đang hút dở hay tấm ảnh người thân trong túi rơi ra, chúng tôi cũng nhặt và cho hết vào quan tài. Sau đó mới liệm, đưa xác tử tù xuống huyệt và lấp đất lên. Thường thì 7-8h sáng thì kết thúc”, anh Kiên nói.
Những người chôn cất nhớ nhất là trường hợp đầu tiên xử bắn 7 bị án trong vụ án đường dây ma túy xuyên quốc gia do Siêng Phiêng – Vũ Xuân Trường cầm đầu vào sáng 3/3/1998. Vì, chưa bao giờ tại Cầu Ngà lại thi hành án với số lượng bị án nhiều như thế. Suốt hai ngày liền, đào cọc và huyệt, rồi chôn cất đến gần trưa mới xong. Khi về nhà, ai cũng mệt rã rời.
Trường hợp thứ hai là xử bắn anh em Dương Văn Khánh và Nguyễn Tiến Thắng vào sáng 13/10/1998. Từ hôm trước trời đã mưa. Đến đúng đêm diễn ra thi hành án, mưa càng to hơn. Nước mưa chảy thành dòng quanh khu vực trường bắn. May mà lúc giải hai bị án ra pháp trường, trời lại tạnh.
Còn trường hợp thứ ba là thi hành án nữ tử tù Lê Thị Thủy, diễn ra cách đây 7-8 năm. Thủy là kẻ giết con riêng của chồng, một bé gái 5 tuổi bằng thuốc diệt chuột chỉ vì nghe tin bố cháu bé có quan hệ với một cô gái khác. Anh Minh nhớ lại đọc báo thấy tội ác của cô ta thật kinh khủng, nhưng đến khi thi hành án mới biết còn quá trẻ, trắng trẻo và… hiền lành. Cho đến hôm nay, tại nghĩa địa dành cho tử tù, có khoảng gần chục ngôi mộ là nữ, hầu hết bị tử hình về tội mua bán trái phép chất ma túy và lừa đảo.
Đọc Tin Tức
Đội viên dân phòng Tiến, vừa bước sang tuổi 20 nhớ lại: “Lần đầu các chú phân công nhiệm vụ đó, em run lắm. Tưởng tượng ra đủ thứ chuyện. Khi súng nổ, em giật nẩy người. Các chú bảo làm việc này lại làm việc khác. Cả ngày hôm đó em cứ bị ám ảnh, không tài nào chợp mắt được. Thế rồi làm nhiều thành quen, không thấy sợ nữa. Đến nay, em tham gia chôn cất 3 tử tù. Anh Lộc tâm sự: “Trước khi đóng quan tài, mình và anh em trong tổ sửa lại quần áo, vuốt mắt cho tử tù và thầm khấn mong sao người chết xuống đó tu chí để sau này nếu được làm kiếp người thì làm người lương thiện. Chết ở nơi pháp trường nhục nhã lắm”.
Không ai buộc các anh phải làm như vậy nhưng đó là điều các anh thấy nên làm. Cho người chết được thanh thản trước khi từ giã trần thế về với cát bụi. Và ngay cả các anh cũng thấy nhẹ lòng khi hoàn tất một công việc “đặc biệt”, bước ra khỏi trường bắn và trở về với công việc thường ngày.
* Tên những người chôn cất tử tù đã được thay đổi.
XEM THÊM
Bí ẩn vụ tử tù Mỹ bị tiêm hai liều thuốc độc vẫn sống: Thuốc kém chất lượng, hoặc không đi vào mạch máu
TPO – Sau vụ thi hành án tử bất thành đối với Christa Pike – một phụ nữ ở Tennessee bị kết tội giết người, các chuyên gia y tế đã đưa ra một số giả thuyết giải thích lý do vì sao hai liều thuốc độc được tiêm cho bà lại không gây tử vong. Theo đó, khả năng cao nhất là thuốc pentobarbital đã ngấm vào các mô xung quanh vị trí tiêm thay vì đi vào mạch máu.
Khó tìm ven
Randy Spivey – một trong những luật sư của Christa Pike – cho biết nữ tử tù vẫn trong tình trạng nguy kịch vào ngày 1/10, sau nỗ lực thi hành án tử hình bất thành vào đêm hôm trước.
Theo các luật sư, đội thi hành án đã phải thử ít nhất bảy mũi kim để tìm tĩnh mạch phù hợp nhằm truyền liều thuốc gây chết người cho Pike. Các luật sư nói thêm rằng bà Pike đã bị phồng rộp và bỏng rát quanh vị trí tiêm truyền.
Những chi tiết này củng cố nhận định của các chuyên gia y tế, rằng bà Pike sống sót sau quy trình tử hình là do thuốc pentobarbital có thể đã rò rỉ vào các mô xung quanh vị trí tiêm thay vì đi vào mạch máu. Điều đó có thể đã ngăn cản thuốc đạt đến nồng độ cần thiết trong hệ tuần hoàn của bà để làm ngừng thở.
Tuy nhiên, thuốc vẫn có thể làm giảm nồng độ oxy hoặc làm suy yếu hệ tuần hoàn của Pike đủ để gây tổn thương não vĩnh viễn. Bất kỳ sự rò rỉ nào của thuốc vào mô cũng có thể gây bỏng hóa học.
Mặc dù các chi tiết về nỗ lực thi hành án tử hình cho thấy có vấn đề với quá trình truyền thuốc qua đường tĩnh mạch, nhưng cũng có thể có nhiều yếu tố khác cùng tác động, theo các luật sư. Điều này có thể do cách thức hoặc vị trí đặt ống thông tĩnh mạch, do tĩnh mạch của bà Pike quá mảnh. Các luật sư tiết lộ, bác sĩ thường gặp khó khăn khi tìm tĩnh mạch mỗi lần lấy máu cho bà, và bà Pike mắc một chứng rối loạn máu khiến vấn đề này trở nên trầm trọng hơn.
Họ nói thêm rằng, trong quá trình thi hành án, bà Pike thậm chí đã cố gắng hỗ trợ nhân viên đặt đường truyền tĩnh mạch.
“Bà ấy liên tục nói: Làm ơn, hãy thử ở vị trí cao hơn trên vai tôi, làm ơn thử ở đây, làm ơn thử ở đây”, luật sư Randy Spivey kể lại.
Ông cho biết thêm rằng bà Pike đã cảm ơn các nhân viên khi họ nói rằng đã đặt được ống thông tĩnh mạch.
Trong một tuyên bố vào tối 30/9, Sở Cải huấn Tennessee khẳng định cơ quan này “đã tuân thủ mọi bước trong quy trình thi hành án tử hình hợp pháp của tiểu bang, vốn được Văn phòng Tổng chưởng lý phê chuẩn”.
Tình trạng thuốc tiêm tĩnh mạch rò rỉ vào mô dưới da được gọi là “rò rỉ dịch truyền”. Hiện tượng này từng được ghi nhận trong các vụ tử hình thất bại trước đây, bao gồm cả những vụ gây ra các vết bỏng hóa chất nghiêm trọng.
Các chuyên gia cho biết, trong môi trường y tế, các bác sĩ giàu kinh nghiệm thường có thể nhận biết dấu hiệu rò rỉ dịch truyền ngay khi nó xảy ra.
Các phóng viên chứng kiến nỗ lực thi hành án tử hình kể lại rằng, có thời điểm bà Pike mô tả cảm giác nóng rát tại một điểm trên cánh tay – cảm giác như thể nó sắp nổ tung – và hỏi liệu điều đó có bình thường hay không.
“Cơn đau ở cánh tay lẽ ra phải là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng cho thấy dịch truyền đang bị rò rỉ ra ngoài mạch máu”, bác sĩ Mark Heath – Phó giáo sư chuyên ngành gây mê tại Trung tâm Y tế Irving thuộc Đại học Columbia – nhận định.
Đồng quan điểm, bác sĩ Joel Zivot – Giáo sư chuyên ngành gây mê tại Trường Y thuộc Đại học Emory, người từng được các luật sư của bà Pike mời làm chuyên gia y tế – nhận định rằng bà Pike có nguy cơ cao gặp biến chứng rò rỉ dịch truyền ra ngoài mạch máu. “Hệ thống tĩnh mạch của bà ấy nhỏ và có thể khá mỏng manh”, bác sĩ Zivot nói. “Nếu bơm một lượng lớn chất ăn mòn vào tĩnh mạch nhỏ như vậy dưới áp lực cao, mạch máu sẽ bị vỡ”.
Ông cho biết các đặc tính hóa học của loại thuốc gây chết người pentobarbital có thể gây bỏng mô và da trong quá trình thi hành án.
Lọ thuốc độc có vấn đề?
Pentobarbital là một loại thuốc thuộc nhóm barbiturat, hoạt động bằng cách ức chế hoạt động của hệ thần kinh. Đây là loại thuốc chủ yếu được sử dụng để thực hiện an tử cho động vật. Thuốc này cũng từng được sử dụng tại các bang cho phép áp dụng biện pháp hỗ trợ y tế để chấm dứt sự sống.
Tác dụng chính của thuốc là làm ngưng hoạt động trong não, bao gồm cả các tế bào thần kinh ở thân não có chức năng điều khiển hô hấp. Cơ thể sẽ rơi vào trạng thái hôn mê, tiếp đó là suy hô hấp và ngừng tim.
Chính quyền liên bang đã áp dụng quy trình tiêm thuốc độc sử dụng duy nhất một loại thuốc là pentobarbital trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump.
Dưới thời Tổng thống Joe Biden, quy trình này đã bị hủy bỏ sau khi một cuộc đánh giá của Bộ Tư pháp vào tháng 1/2025 kết luận rằng vẫn còn “những nghi ngại đáng kể” về việc liệu sử dụng pentobarbital để tiêm có “gây ra đau đớn và khổ sở không cần thiết” hay không.
Chính quyền hiện tại của Tổng thống Trump đã khôi phục việc sử dụng loại thuốc này, bên cạnh việc áp dụng cả hình thức xử bắn.
Trong trường hợp của bà Pike, các chuyên gia y tế cho rằng cũng có khả năng bản thân loại thuốc pentobarbital đó đã gặp vấn đề.
Báo cáo của Bộ Tư pháp ghi nhận rằng nhà sản xuất chính của pentobarbital đã hạn chế việc sử dụng loại thuốc này trong các vụ tử hình. Hệ quả là các bang đã phải tìm đến những công ty hóa chất và các cơ sở pha chế thuốc – những nơi chịu sự quản lý lỏng lẻo hơn.
“Liệu có khả năng là chính loại thuốc pentobarbital đó đã không được bào chế đúng cách?”, bác sĩ Zivot đặt câu hỏi. “Liệu thuốc có bị biến chất hay hết hạn sử dụng không? Tất cả những điều đó đều có thể xảy ra”.
Ngay sau khi phương pháp tiêm thuốc độc được áp dụng lần đầu tại Mỹ vào cuối những năm 1970 – vốn được xem là cách tử hình mang tính y tế hơn và ít gây đau đớn hơn, đã xuất hiện những vụ tử hình kéo dài hoặc gặp sự cố.
Một phần nguyên nhân là do việc tiêm thuốc thường được thực hiện bởi nhân viên trại giam với trình độ chuyên môn y tế hạn chế. Hầu hết các bác sĩ và chuyên gia gây mê đều từ chối tư vấn hoặc tham gia vì lý do đạo đức.
Các tù nhân đã lập luận trước tòa rằng phương pháp tiêm thuốc độc không loại bỏ được cảm giác đau đớn và thống khổ, mà chỉ che giấu nó. “Đó không phải là phương pháp nhân đạo nhất, mà chỉ là phương pháp trông có vẻ nhân đạo nhất”, Corinna Lain – Giáo sư luật – nhận định.
Để đối phó với những tranh cãi này, các bang đã giữ kín quy trình thực hiện, đồng thời thông qua các đạo luật ngăn cản công chúng tiếp cận những thông tin chi tiết như nguồn gốc thuốc và liều lượng được sử dụng.
Các luật sư của bà Pike cho biết, họ hy vọng các hồ sơ liên quan sẽ được lưu giữ, giúp họ tìm hiểu nguyên nhân khiến quá trình thi hành án tử hình đối với bà gặp sự cố. Họ khẳng định đã nhiều lần cảnh báo trước tòa rằng tình trạng sức khỏe của bà Pike có thể gây ra vấn đề, nhưng những cảnh báo đó đã bị phớt lờ.
Đáng chú ý, luật sư của bà cho biết trong số ít nhất bảy mũi kim được sử dụng để cố gắng đặt đường truyền tĩnh mạch trên cánh tay trái của bà Pike, có một mũi kim dường như đã bị cong khi được rút ra sau một lần thực hiện bất thành.
Các chuyên gia y tế cho rằng, bất kể nguyên nhân khiến việc thi hành án thất bại là gì, việc bà Pike có thể đã phải chịu tác động của liều lượng thuốc pentobarbital trong một khoảng thời gian dài đã tạo ra nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn.
“Bà ấy có thể phải đối mặt với những biến chứng y khoa nghiêm trọng”, bác sĩ Zivot nói.